O omega-3 dla kobiet w okresie menopauzy

Kwasy omega -3 są zaliczane do niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych. Przypisuje im się potencjał przeciwzapalny czy kardioprotekcyjny. Z uwagi na korzystnych efekty kwasów omega- 3 na organizm ich działanie jest również badane pod kątem wpływu na łagodzenie objawów menopauzy. Wśród niekorzystnych objawów pojawiających się w okresie okołomenopauzalnym uwzględnia się nocne poty, obniżony nastrój, obniżone libido, wypadanie włosów. Niniejszy artykuł ma za zadanie zaprezentować niektóre z dostępnych prac podejmujących temat wpływu kwasów omega-3 przede wszystkim w łagodzeniu objawów menopauzy takich jak nagłe uderzenia gorąca czy zaburzenia nastroju o podłożu depresyjnym.


Charakterystyka kwasów omega- 3

Kwasy tłuszczowe omega-3 (zwane też kwasami tłuszczowymi n-3 lub ω-3) to niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, których ostatnie wiązanie podwójne w łańcuchu węglowym znajduje się przy trzecim od końca z grupą metylową atomie węgla. Do tej grupy należą wielonienasycone między innymi: ​ kwas α-linolenowy (ALA), kwas eikozapentaenowy (EPA) kwas dokozaheksaenowy (DHA). Głównym roślinnym źródłem kwasu linolenowego jest olej lniany, rzepakowy, nasiona lnu, nasiona chia, orzechy włoskie. Z kolei kwasy EPA I DHA znajdują się jedynie w produktach pochodzenia zwierzęcego. Ich bogatym źródłem są tłuste ryby morskie np: śledź , makrela, łosoś, pstrąg czy tran. Jako niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe biorą udział w budowie błon komórkowych, hormonów tkankowych, wpływają na stan skóry, obniżają poziom cholesterolu LDL zapobiegając miażdżycy, wpływają na redukcję ciśnienia tętniczego [1]. Z uwagi na mnogość pozytywnych aspektów kwasów omega-3 bada się również ich wpływ na łagodzenie niekorzystnych objawów menopauzy.

Negatywne objawy towarzyszące menopauzie

Symptomy mogące towarzyszyć menopauzie z jakimi borykają się kobiety to między innymi zaburzenia depresyjne do których zaliczamy:​ obniżony nastrój, obniżony napęd psychoruchowy, zaburzenia rytmu okołodobowego,​ lęk, uderzenia gorąca. W związku z poszukiwaniem antidotum dla kobiet, które z różnych względów nie mogą przyjmować hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) bada się skuteczność substancji czynnych żywności do jakich zaliczane są kwasy omega -3 [2].

Analiza wniosków wybranych prac w kontekście skuteczności kwasów- omega 3 na łagodzenie objawów menopauzy

Niniejszy artykuł uwzględnia w omówieniu dwa badania kliniczne i jedną pracę z przeglądem systematycznym dla skonfrontowania przedstawianych wniosków.

Pierwsza analizowana praca dotyczy randomizowanego badania klinicznego z podwójną ślepą próbą, z grupą kontrolną.Badano w niej wpływ kwasów omega-3 w postaci suplementacji na występowanie uderzeń gorąca i postrzeganą jakość życia. Przez okres 8 tygodni 120 kobiet w wieku 40-55 lat przyjmowało 1,050 mg EPA i 150 mg DHA. Ostatecznie dokonano analizy statystycznej kwestionariuszy kobiet, które we wstępnej ankiecie diagnostycznej zadeklarowały występowanie uderzeń gorąca, to jest grupa kontrolna n= 45 placebo= 46, zaobserwowano, że w grupie kobiet przyjmujących kwasy omega – 3 nastąpił spadek występowania uderzeń gorąca oraz ich natężenie w porównaniu do grupy kontrolnej. Nie zaobserwowano istotnej statystycznie różnicy pomiędzy grupą kontrolną, a placebo pod kątem zmiany w odbieranej jakości życia [2].

Druga analizowana praca dotyczy przedwstępnego badania otwartego. Badanie dotyczyło wpływu kwasów omega -3 na zaburzenia nastroju w okresie menopauzy. W pierwszym tygodniu wszystkie uczestniczki przyjmowały placebo. Z dalszego 8-tygodniowego etapu badania wyeliminowano kobiety, które były w ciąży, karmiące, starały się zajść w ciążę, stosowały leki hormonalne, antydepresyjne, już stosowały kwasy omega-3, przedstawiały ostrą ideację samobójczą, posiadały zdiagnozowane w przeciągu wcześniejszego miesiąca zaburzenia lękowe, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, kiedykolwiek zostały zdiagnozowane pod kątem hipomanii, manii, psychozy, podejmowały 2 lub więcej kuracji włączającej antydepresanty w życiorysie, posiadały zdiagnozowaną alergią na olej
i ryby. Z badania wykluczono również kobiety, które po pierwszym tygodniu przyjmowania placebo uzyskały poprawę nastroju. Zakwalifikowana grupa kontrolna
n=24 przyjmowała przez 8 tygodni EPA w ilości 465mg i DHA 375mg oraz 160mg pozostałych kwasów omega 3 takich jak DPA, kwas stearydynowy, kwas alfa-linolenowy. Na podstawie kwestionariusza MADRS (the Montgomery-Asberg Depression Rating Scale) zaobserwowano istotną poprawe w redukcji symptomów depresyjnych, a także zmniejszenie częstotliwości napadów gorąca na podstawie kwestionariusza Hot Flash Related Daily Interference Scale [3].

Trzecia analizowana praca dotyczyła podsumowania przekroju dostępnych badań klinicznych biorących pod uwagę sprawdzenie korzyści długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega – 3 w poprawie obniżonego nastroju, funkcji poznawczych oraz redukcji uderzeń gorąca wśród kobet w okresie menopauzy. Według autorów systematycznej pracy przeglądowej wnioski dotyczące wpływu kwasów omega-3 na nastrój nie są jednoznaczne. W tabeli 1 zostało przedstawione zastawienie badań dotyczących wpływu kwasów omega-3 na nastrój. Tabela 2 przedstawia wpływ kwasów omega-3 na występowanie uderzeń gorąca u kobiet w okresie menopauzy. Oba tabelaryczne zestawienia uwzględnia ilość próby badanych, jakość i ilość kwasów omega-3, czas trwania badania, użyte narzędzia do mierzenia badanego parametru oraz główny wniosek.

 

Tabela 1. Zestawienie analizowanych badań nad kwasami omega-3 i ich wpływie na zdolności poznawcze i objawy depresyjne u kobiet w okresie menopauzalnym pod kątem metodologii i uzyskanych wyników [4].

BadaniePróbaDzienna dawkaCzas ekspozycjiMierzone parametry i użyte kwestionariusze do pomiaruGłówny wniosek
[71]kobiety po menopauzie:
omega-3 n=59
placebo n=61
500mg kapsułka x 3 razy dziennie:
350mg EPA i 50mg DHA w postaci estru etylu
8 tygodniNiepokój psychiczny – PGBWS
Zaburzenia depresyjne – HSCL-D-20 i HAM- D -21
Suplementacja E-EPA istotnie obniżyła niepokój psychiczny u kobiet bez dużego epizodu depresyjnego w porównaniu do grupy z placebo, ale nieistotnie u kobiet z dużym epizodem depresyjnym
[72]kobiety po menopauzie: n=191g kapsułka x2 razy dziennie:
465mg EPA i 365mg DHA i 165mg pozostałe kwasy z rodziny omega-3
8 tygodniSymptomy depresyjne- MADRSNa podstawie wyników kwestionariusza MADRS przed i po badaniu zaobserwowano istotną poprawę wystęowania symptomów depresyjnych
[73]Kobiety po menopauzie:
omega-3 n= 177
placebo= 178
1,8g/dzień w postaci 3 kapsułek:
425mg EPA i 100mg DHA i
90mg pozostałe kwasy z rodziny omega-3
12 tygodniJakość snu -PSQI
Bezsenność- ISI
Zaburzenia depresyjne- PHQ-8
Niepokój – GAD -7
Kwasy omega-3 nie wpływały istotnie na poprawę mierzonych parametrów w porównaniu do placebo
[74]Kobiety po menopauzie:
citalopram + omega-3 n= 30
citalopram + placebo n= 30
1g/ dzień kwasów omega -3 w formie kapsułki4 tygodnieDepresja – BDIPołączenie leków przeciwdepresyjnych z przyjmowaniem kwasów omega-3 łagodzi objawy depresji
[75]Kobiety po menopauzie:
multiwitamina n=15
placebo n=12
4 kapsułki dziennie: Efalex Acive 50 + zawierające:
165 mg EPA, 1000mg DHA,
240mg ginko biloba, 60mg fosfatydyloserynę, 20mg α-tokoferolu, 1mg B9, 20 μg B12
24 tygodnieZmiany w mobilności – HW, HB, WJH,
Funkcje poznawcze- MOT, VRM, PAL
Istotna poprawa funkcji poznawczych i motorycznych

 

Tabela 2. Zestawienie analizowanych badań nad kwasami omega-3 i ich wpływie na uderzenia gorąca kobiet w okresie menopauzalnym pod kątem metodologii i uzyskanych wyników [4].

 

BadaniePróbaDzienna dawkaCzas ekspozycjiMierzone parametry i użyte kwestionariuszeGłówny wniosek
[71]kobiety po menopauzie:
omega-3 n=59
placebo n=61
500mg kapsułka x 3 razy dziennie:
350mg EPA i 50mg DHA w postaci estru etylu
8 tygodniUderzenia gorąca- porównanie częstotliwości, intenywności i ilości przed i po badaniuKwasy omega-3 istotnie zmniejszyły częstotliwość, intensywność i ilość występowania uderzeń gorąca
[72]kobiety po menopauzie: n=191g kapsułka x2 razy dziennie:
465mg EPA i 365mg DHA i 165mg pozostałe kwasy z rodziny omega-3
8 tygodniUderzenia gorąca -HFRDIS, dzienniczek uwzględniający częstotliwośćKwasy omega-3 istotnie zmniejszyły częstotliwość, intensywność i ilość występowania uderzeń gorąca
[73]Kobiety po menopauzie:
omega-3 n= 177
placebo= 178
1,8g/dzień w postaci 3 kapsułek:
425mg EPA i 100mg DHA i
90mg pozostałe kwasy z rodziny omega-3
12 tygodniZaburzenia naczynioruchowe – częstotliwość przed, w trakcie i po badaniuKwasy omega-3 nie wpłynęły statystycznie istotnie na poprawę występowania uderzeń gorąca.
[82]Kobiety:
omega-3 n= 177
placebo n= 178
1,8g/dzień w postaci 3 kapsułek:
425mg EPA i 100mg DHA i
90mg pozostałe kwasy z rodziny omega-3
12 tygodniZaburzenia naczynioruchowe – częstotliwość przed, w trakcie i po badaniu uwzględniając interwencje takie jak joga, ćwiczeniaKwasy omega-3 wraz z interwencjami ruchowymi w niewielkim stopniu wpłynęły na poprawę symptomów naczynioruchowych
[83]Kobiety n=3551,8g/dzień w postaci 3 kapsułek:
425mg EPA i 100mg DHA i
90mg pozostałe kwasy z rodziny omega-3
12 tygodniJakość życia (psychoruchowa, psychologiczna, fizyczna i seksualna- MENQLNie zaobserwowano statystycznie istotnej poprawy po wprowadzeniu kwasów omega -3 na badane parametry



Inne przesłanki wynikające z pojedynczych badań sugerujące potencjalny pozytywny wpływ regularnego przyjmowania kwasów omega -3 to:

– poprawa stanu warstwy rogowej skóry i włosów [5],
– zwiększona absorpcja wapnia i mineralizacja kośćca (zmniejszenie ryzyka osteoporozy, jednak efekt był synergistyczny wraz ze stosowaniem aktywności fizycznej równolegle) [
6],
– zwiększone libido i lubrykacja przy jednoczesnej redukcji rozdrażnienia, parestezji, zmęczenia, bólów głowy, palpitacji, melancholii [7].


Przedstawione dane sugerują, że badania na grupach kilkuset os
ób dają wyniki sugerujące brak statystycznie istotnego wpływu na poprawę subiektywnych negatywnych odczuć w okresie menopauzy po zastosowaniu kwasów omega-3. Jednocześnie badania na grupach kilkunastu, kilkudziesięciu respondentów przytoczone w zestawieniu, podobnie jak dwie prace przytoczone powyżej, sugerują pozytywny wpływ na poprawę badanych parametrów [4].

Podsumowanie

Nie ma wątpliwości, że niezbędne nienasycone kwasy omega-3 wpływają na prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Stąd poszukuje się ich zastosowania także jako preparatów wpływających na łagodzenie objawów menopauzy. Na podstawie dostępnej literatury nie można jednak jednoznacznie stwierdzić, że kwasy tłuszczowe omega-3 działają na łagodzenie takich objawów menopauzy jak uderzenia gorąca czy obniżony nastrój. Niezbędne są dodatkowe badania, które będą uwzględniać duże grupy populacyjne kobiet w okresie menopauzy, przez dłuższy okres czasu niż kilka tygodni, aby móc stwierdzić z większym prawdopodobieństwem czy kwasy omega -3 są składnikiem żywności, który wpływa pozytywnie na łagodzenie objawów menopauzy.

Niemniej jednak dawka EPA i DHA w ilości 250 mg na dobę (co teoretycznie powinno spełniać 2-3 porcje ryb tygodniowo lub suplementacja tranem) jest niezbędna dla zdrowia w naszym dobowym jadłospisie [8].


Bibliografia:
1. Gawęcki J. Warszawa 2012. PWN. Żywienie Człowieka. Podstawy Nauki o Żywieniu.
2. Lucas M, Asselin G, Merette C, Poulin MJ, Dodin S. Effects of ethyleicosapentaenoic acid omega-3 fatty acid supplementation on hot flashes and quality of life among middle-aged women: a double-blind, placebo controlled, randomized clinical trial. Menopause. 2009;16:357–366.​
3. Freeman M. P. I inni. Omega-3 fatty acids for major depressive disorder associated with the menopausal transition: a preliminary open trial. Menopause. 2011 Mar; 18(3): 27
4.
Ciappolino V. N-3 Polyunsatured Fatty Acids in Menopausal Transition: A Systematic Review of Depressive and Cognitive Disorders with Accompanying Vasomotor Symptoms. International Journal of Molecular Sciences. 2018.​ 19(7): 1849.
5. Goluch Koniuszy Z. Clinical Nutrition of women with hair loss problem during the period of menopause. Przegląd Menopauzalny 2016 Mar; 15(1): 56–61.
6. Tartibian B, Hajizadeh MB, Kanaley J, et al. Long-term aerobic exercise and omega-3 supplementation modulate osteoporosis through inflammatory mechanisms in post-menopausal women: a randomized, repeated measures study. Nutr Metab (Lond) 2011;8(1):1.
7. Cianci A. Neurovegetative disorders of perimenopausal women treated with docosahexaenoic acid (DHA, 625 mg) Gynecological Endocrinology, 33(12), 980–984.
8. .Normy IŻŻ 2017.

Leave a Comment